Dolar–Bitcoin–Nvidia–Apple–Aselsan–Turkcell–
GÜNDEM

Ana sayfa › Yazılım

6 bin uçuşu iptal ettiren arıza: ABD’nin hava trafiği neden çöktü?

ABD’de cuma günü uçuşlar dört saati aşkın süre durdu, 6 binden fazla sefer iptal edildi. Washington arızayı eski iletişim ağına bağlıyor ve sistemin yenilenmesi için 50 milyar dolar istiyor. Disketli sistemlerin kalkması ise 2028 sonunu bulacak.

ABD hava trafiği
ABD hava trafiği

Neden önemli?

  • Dünyanın en yoğun hava sahası 1980'lerden kalma bir altyapıyla çalışıyor ve yetkililer aynı arızanın tekrarlanabileceğini kendileri söylüyor.

ABD'de hava trafiği cuma günü dört saati aşkın süre durdu. Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) ülkedeki tüm havalimanlarından kalkışları yasaklamasıyla on binlerce yolcu terminallerde kaldı. 

Uçak pisti görevli

Ulaştırma Bakanı Sean Duffy hava sahasının yerel saatle 20.15'te yeniden açıldığını duyurdu. Türkiye saatiyle cumartesi 04.15'e denk gelen açılışın ardından kalkışlar kademeli olarak başladı.

Uçuş takip sitesi FlightAware'in verilerine göre cuma günü 6 binden fazla uçuş iptal edildi, 10 binden fazla sefer rötar yaptı. Yalnızca Chicago O'Hare Havalimanı'nda 700'ü aşkın uçuş iptal oldu.

Arıza giderildi ama nedeni hala tartışılıyor. Yönetim sorunu eski teknolojiye bağlarken bazı hava trafik kontrolörleri resmi açıklamaya itiraz ediyor. FAA ise disketle çalışan sistemlerini kaldırma planını arızadan yalnızca sekiz gün önce açıklamıştı.

ABD'DE UÇUŞLAR NEDEN DURDU?

Duffy'nin anlattığı zaman çizelgesine göre sistemdeki istikrarsızlık yerel saatle 15.36'da, Türkiye saatiyle 23.36'da tespit edildi. Bakan, hava trafiğini taşıyan iletişim ağındaki anahtarlama cihazlarının ve yönlendiricilerin (router) veriyle aşırı yüklendiğini söyledi. Duffy'ye göre cihazlar tutarsız veri göndermeye başladı ve FAA sistemi önlem amacıyla kapattı.

Uçaklar

Duffy radar ve iletişimin tamamen kaybedilmediğini söyledi. Bakana göre durdurma kararı ihtiyati olarak alındı. FAA'nın ilk açıklamasında sorun, ülkedeki tüm hava yolu trafik kontrol merkezlerini etkileyen bir iletişim arızası olarak tanımlanmıştı.

CBS News'e konuşan kaynaklar daha teknik bir ayrıntı verdi. Kanalın kaynaklarına göre hava trafik sistemini birbirine bağlayan özel iletişim ağına yapılan bir güncelleme sistemin yeniden başlamasına ve ardından çökmesine yol açtı.

ESKİ SİSTEME YENİ YAMA MI ÇÖKERTTİ?

İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, eski sisteme eklenen yeni güvenlik yamalarının yönlendiricileri boğmuş göründüğünü söyledi. Mullin, kurulmakta olan yeni ekipmanla eski altyapı arasındaki uyumsuzlukların incelendiğini de belirtti.

Duffy ise altyapıyı TDM olarak bilinen analog telekom hatlarına dayanan bir yapı olarak tarif etti. Bakan, kontrolörlerin çatısı akan binalarda ve kliması çalışmayan odalarda görev yaptığını da ekledi.

Beyaz Saray, kötü niyetli bir eyleme işaret eden bir bulgu olmadığını açıkladı. İç Güvenlik Bakanlığı da olayın siber saldırı olmadığını duyurdu. Axios'un aktardığına göre Duffy ve Mullin ilk arızayı neyin başlattığını ise kesin olarak söylemedi. Duffy, neyin yanlış gittiğinin ayrıntıları üzerinde çalışmanın sürdüğünü belirtti.

YAPAY ZEKA SİSTEMİNİN PAYI VAR MI?

FAA, hava sahasındaki yoğunluğu yönetmek için yapay zeka destekli SMART adlı bir aracı devreye almaya hazırlanıyor. The Hill'e göre Ulaştırma Bakanlığı'na 875 milyon dolara mal olan sistem, anlık uçuş ve hava durumu verisini işleyerek kontrolörlere rota önerileri sunmak için tasarlandı.

Duffy brifingde SMART'ın arızayla ilgisi olmadığını, sistemin henüz devreye bile alınmadığını söyledi. Aracı geliştiren ASI şirketi de durdurma sürerken X'te yaptığı paylaşımda kendi ürününün sorumlu olmadığını açıkladı.

CNN'in Washington Examiner muhabirine dayandırdığı habere göre ise bazı hava trafik kontrolörleri Duffy'nin açıklamasına inanmıyor. Arıza, Microsoft'un e-posta hizmetinde yaşanan Outlook kesintisinin ardından aynı gün geldi ve kritik altyapının ne kadar kırılgan olduğu tartışmasını yeniden alevlendirdi.

DİSKETLER NE ZAMAN KALKIYOR?

FAA, 5 Kasım'da hava trafik tesislerindeki disketleri kaldırma planını açıklamıştı. Kurum, 1980'lerden kalan dört ayrı sistemin yerine E-IDS adlı yeni bir bilgi ekranı sistemi kuruyor. Plana göre yeni sistem 2028 sonuna kadar 435 tesise yerleştirilecek.

İlk kurulumlar Atlantic City, Nashville ve Rochester havalimanlarında başladı. Atlanta ve Salt Lake City'deki veri merkezleri de ilk aşamada yer alıyor. Eski düzende hava durumu bilgileri, pilot raporları ve hava sahası kısıtlamaları ayrı makinelerde tutuluyor ve disketlerle güncelleniyor.

FAA Başkanı Bryan Bedford, Reuters'a verdiği röportajda tesislerin birbiriyle doğrudan konuşamadığını anlatarak her tesisi bir siloya benzetti. Reuters'ın haberine göre kurum, eski Compaq bilgisayarlarını ayakta tutmak için eBay'den yedek parça bile satın aldı. Mullin'in sözünü ettiği yeni teknolojinin E-IDS olup olmadığı ise açıklanmadı.

YENİ BİR KESİNTİ YAŞANIR MI?

Duffy, sistem yenilenmediği sürece benzer kesintilerin tekrarlanacağını söyledi. Bakan, hava trafik sisteminin baştan kurulması için Kongre'den 50 milyar dolarlık acil kaynak istedi. ABD Sayıştayı (GAO) eylülde yayımladığı raporda FAA'nın modernizasyonun ikinci aşaması için 10,2 milyar dolar daha ihtiyaç duyduğunu belirtmişti. Raporda o aşama için henüz bir bitiş tarihi bulunmadığı da yer alıyordu.

ABD'de ülke çapındaki son büyük durdurma Ocak 2023'te yaşanmıştı. O dönem pilotlara güvenlik uyarılarını ileten NOTAM sistemi, bir yüklenicinin yanlışlıkla dosya silmesi sonucu çökmüştü.

Delta, United ve American Airlines cuma akşamı seferlere yeniden başladığını açıkladı. Duffy ise iptal ve gecikmelerin bir süre daha süreceğini, yolcuların havayollarıyla iletişime geçmesi gerektiğini söyledi.

Haberde hata mı gördünüz? Düzeltme bildirin · Haber ihbarı

Yorumlar

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.